طراحی سایت
يكشنبه 26 آذر 1396.
امروز:

مقاله ها

مروری براندیشه سلفی گری از آغاز تا عصر حاضر (۱)

مروری براندیشه سلفی گری از آغاز تا عصر حاضر (۱)


مقدمه
با مراجعه به کتب ملل و فرق و مذاهب می‌توان به این نتیجه رسید که تا ظهور ابن‌تیمیه (متوفی 728 ق) مکتبی به نام سلفیه در تاریخ وجود نداشته و ایشان مؤسس مکتب سلفیه است؛ اما ازآن‌جهت که برداشت‌ها و تفاسیر جدید خود را به نام سلف مطرح کرد، برای بسیاری از اهل سنت و برخی نویسندگان شیعه، مسئله مشتبه شد و نویسندگان متعددی، ایجاد مکتب سلفیه را همان‌طور که ابن‌تیمیه می‌پسندید تا دوران صحابه پیش بردند و عملاً به گسترش اندیشه‌های ابن‌تیمیه و سلفیه کمک کردند؛ اما آنچه امروز به‌عنوان تفکرات سلفیه مطرح می‌شود، همان تفاسیر و برداشت‌های اشتباه ابن‌تیمیه از مفاهیمی همچون «توحید»، «شرک»، «سنت» و «بدعت» است که متأسفانه به اسم سلف مطرح می‌شود.
اما ازآن‌جهت که ابن‌تیمیه پیرو اعتقادات اصحاب حدیث است، تمامی عقاید اصحاب حدیث را می‌پذیرد. به پیروی از ابن‌تیمیه، بیشترِ مسلمانان به‌ویژه وهابیت، حدیث‌گرا بودند و همه عقاید اصحاب حدیث را پذیرفته‌اند؛ بنابراین در این نوشته باید از اصحاب حدیث و عقاید آن‌ها به‌عنوان پیشینه‌ی تاریخی مکتب سلفیه بحث کرد.
بنابراین باید از اصحاب حدیث و ابن‌تیمیه به‌عنوان پیشینه فکری سلفیان امروزی بحث کرد و نشان داد که افکار جریان‌های سلفی در باب توحید و شرک و سنت و بدعت بیشتر تحت تأثیر ابن‌تیمیه است و در دیگر افکار، متأثر از اهل حدیث هستند.
مراحل چهارگانه تاریخ تفکر اصحاب حدیث و سلفی‌گری
با بررسی تاریخ تفکر اصحاب حدیث و سلفی‌گری می‌توان چهار مرحله فکری برای تاریخ تفکر سلفی‌گری تصور کرد:
1- اصحاب اثر: نخستین مرحله، ظهور اصحاب اثر در شهرهای مدینه، شام و بصره است که در مقابل اصحاب رأی در کوفه و مکه قرار داشتند. این تفکر در قرن اول و دوم هجری در مدینه بسیار رواج داشت و اثرگرایی مالک بن انس و اساتیدش در مقابل رأی‌گرایی ابوحنیفه و اساتیدش، باعث اختلافات فراوانی در فهم اسلام شد.
2- اصحاب حدیث: با ظهور شافعی و گرایش ایشان به حدیث و مضیق کردن مفهوم سنت به قول و فعل و تقریر پیامبر(ص)، طرفداران اصحاب اثر به اصحاب حدیث ملقب شدند و اعتقادنامه‌های کوچک اصحاب حدیث در قرن سوم و چهارم به نگارش درآمد که بیشتر این اعتقادنامه‌ها با عنوان «السنة» یا «اصول السنة» به جامعه علمی آن زمان عرضه شد. تفکر اصحاب حدیث در ‌آثار احمد بن حنبل و نویسندگان صحاح سته اهل سنت نمود یافت و اصحاب حدیث به‌عنوان یک جریان فکری در مقابل معتزله و سپس در مقابل اشاعره صف‌آرایی کردند.
3- تأسیس مکتب سلفیه: تفکر اصحاب حدیث با گرایش‌های درون‌مذهبی، راه خود را در قرون میانه (سوم تا هشتم) ادامه داد تا اینکه در قرن هشتم فردی به نام ابن‌تیمیه از دل اصحاب حدیث ظهور کرد و با تأسیس مکتبی به نام سلفیه، جریانی هم‌عرض اصحاب حدیث ایجاد کرد که حدود هفتاد درصد از افکار و اندیشه‌های وی با اصحاب حدیث مشترک است و حدود سی درصد هم برداشت‌ها و تفاسیر اشتباه خود ابن‌تیمیه است.
4- بازگشت سلفی‌گری: از قرن هشتم تا قرن دوازدهم تفکر ابن‌تیمیه در محاق بود تا اینکه در قرن دوازدهم هجری مدرسانی در مدینه به تدریس افکار ابن‌تیمیه اهتمام ورزیدند و شاگردانی از اطراف‌واکناف جهان اسلام یافتند و این شاگردان اندیشه‌های ابن‌تیمیه را گسترش دادند. محمد بن عبدالوهاب در عربستان، شاه ولی‌الله دهلوی در شبه‌قاره هند و ابن‌الامیر صنعانی در یمن از مهم‌ترین افرادی هستند که در قرن دوازدهم ق. به ترویج تفکر ابن‌تیمیه پرداختند. از دل اندیشه‌های محمد بن عبدالوهاب، وهابیت و از دل اندیشه‌های ابن الامیر صنعانی، سلفیه زیدیه و از دل اندیشه‌های شاه ولی‌الله دهلوی، مکتب دیوبندیه و از دل دیوبندیه، جماعت التبلیغ، سپاه صحابه و طالبان بیرون آمد.
در قرن چهاردهم هجری، تفکر ابن‌تیمیه به شمال آفریقا وارد شد و سید محمد رشیدرضا با پذیرش افکار وی، این اندیشه را در شمال آ‌فریقا گسترش داد و تحت تأثیر وی، حسن البناء با تأسیس اخوان‌المسلمین، تفکر سلفیه اصلاحی را در شمال آفریقا و کشورهای عربی گسترش داد. از دل اندیشه‌های اخوان‌المسلمین که معتدل و تقریبی بودند، ‌جریانی تند و تکفیری به نام سلفیه جهادی بیرون آمد و از دل سلفیه جهادی، افغان‌‌العرب، القاعده و داعش بیرون آمد.

 
ادامه دارد...

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید