طراحی سایت
سه شنبه 28 آذر 1396.
امروز:

مقاله ها

سلسله مباحث قرآنی/ حجاب قلب قرآن - بخش اول

سلسله مباحث اخلافی وتربیتی درقرآن کریم


 تحقیق وتالیف: حسین ترکمانی

 موضوع اول : حجاب قلب درقرآن کریم(بخش اول)

 قلب در وجود انسان و از نظر قرآن كريم يكي از اسباب بسيار ويژه و تأثيرگذار در معرفت و شناخت به حساب مي‌آيد. قلب با نورافشاني در مسير تكامل انسان كمك مي‌كند تا او بتواند به نحو احسن از مواهب الهي بهره بگيرد. در اهميّت جايگاه قلب در قرآن كريم همين بس كه فراتر از سيصد مرتبه به واژه‌هاي تعّقل، تفّقه، تفّكر، تذكر و تدّبر اشاره گرديده است و پايگاه اصلي تمامي اين موارد قلب مي‌باشد. همچنين در برخي آيات قرآن كريم از قلب به عقل تعبير شده است.

با بهره جستن از آيات الهي و استعانت از قلب مي‌توان راه بندگي را پيدا نمود. قلب موهبتي بس گران قيمت است كه خداوند متعال به انسان ارزاني داشته است و به واسطه آن امكان شناخت حق و باطل برايش ميّسر مي‌گردد و از اين روست كه قلب (عقل) در عرض ساير منابع ديني حجّت الهي قلمداد مي‌شود.

كمال و پيشرفت انسان‌ها در مسير رشد و تعالي معنوي مرهون قلب سليم است. عطيه‌اي كه نه تنها انسان را از ساير موجودات متمايز مي‌سازد بلكه محل دريافت فيوضات و كرامات الهي محسوب مي‌گردد.

مفهوم قلب در قرآن كريم به صورت متفاوت استعمال گرديده است كه مي‌توان به موارد ذيل اشاره نمود :

1-    عضوي در كنار اعضاء ديگر بدن[1]

2-    عقل و درك [2]

3-    جان انسان [3]

4-    نفس انسان [4]

5-    محل استقرار ايمان و كفر [5]

6-    محل نزول وحي [6]

7-    محل عواطف و احساسات [7]

8-    رأي و نظر [8]

واژه قلب بيش از 100 بار در قرآن كريم ذكر شده است و با توجه به دگرگوني و حالاتي كه بر آن عارض مي‌شود بالغ بر 55 نوع قلب در آن بيان شده است كه ما به برخي از آنها اشاره مي‌كنيم :

1-    قلب مهر شده (مطبوع) [9]

2-    قلب منحرف (زيغ) [10]

3-    قلب مطمئن [11]

4-    قلب مريض [12]

5-    قلب مرعوب [13]

6-    قلب خاشع [14]

7-    قلب قسّي [15]

8-    قلب منافق [16]

9-    قلب ترسان از ياد خدا [17]

10-قلب مكنون و محجوب [18]

قلب در اثر گناه و معاصي و مخصوصاً كفر و شرك آلوده به حجاب‌هاي فراواني مي‌گردد و آنها باعث مي‌گردند تا كارائي قلب از بين برود و به جاي اين كه نقش هدايت‌گري داشته باشد محل كفر و نفاق و معصيت ‌گردد.

از نظر برخي عرفاء و علماي اخلاق از حجاب‌های قلب تعبير به حجاب‌هاي ظلماني مي‌شود و برخي از آنها را به اين ترتيب بيان مي‌نمايند :

1-    حجاب علم [19]

2-    حجاب تقيدات (حجاب مال، حجاب مقام، حجاب تقليد، حجاب معصيت)[20]

3-    حجاب كبر [21]

4-    حجاب شهوت [22]

5-    حجاب طبيعت [23]

به طور قطع حجاب‌هاي ظلماني بر روح و نفس و يا همان قلب عارض مي‌گردند و آن را كه مبدأ فهم و شعور و مركز درك و تحليل مي‌باشد را تحت الشعاع قرار مي‌دهند و موجب دگرگوني آن مي‌شوند. همان طور كه مسائل معنوي و اخلاقي موجب روشن شدن وتعالي آن مي‌گردند.

از نظر قرآن كريم بستر‌ها و زمينه‌هايي وجود دارند كه باعث حجاب گرفتن قلب مي‌شوند و اين ابزار رسیدن به كمال را از كار مي‌اندازند.

آيات متعددي به مسئله «حجاب قلب» اشاره مي‌نمايند و بحث انحراف قلب از مسير كمال را مطرح مي‌نمايند زمينه‌هايي كه ريشه در خواهش‌هاي نفساني، وسوسه‌هاي ابليسي، لذت جويي و دنيا پرستي دارند و سبب خروج قلب از حالت اعتدال مي‌گردند. (بحث ادامه دارد)



[1]- سوره بقره، آيه 7

[2]- سوره ق، آيه 37

[3]- سوره احزاب، آيه 10

[4]- سوره بقره، آيه 225

[5]- سوره مجادله، آيه 22

[6]- سوره بقره، آيه 97

[7]- سوره بقره، آيه 10؛ سوره مائده، آيه 13

[8]- سوره حشر، آيه 14

[9]- سوره اعراف، آيه 101

[10]- سوره توبه، آيه 117

[11]- سوره انفال، آيه 10

[12]- سوره مائده، آيه 52

[13]- سوره آل عمران، آيه 151

[14]- سوره حديد، آيه 16

[15]- سوره بقره، آيه 74

[16]- سوره توبه، آيه 77

[17]- سوره حج، آيه 35

[18]- سوره انعام، آيه 25؛ سوره اسراء، آيه 47؛ سوره كهف، آيه 57؛ سوره فصلت، آيه 55

[19]- موسوي الخميني، سيد روح الله، شرح چهل حديث، ص 544

[20]- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، جهاد اكبر، ص 212

[21]- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، شرح چهل حديث، ص 70

[22]- رازي، نجم الدين، مرصاد العباد، ترجمه محمد امين رياحي، ص 91

[23]- موسوي الخميني، سيد روح الله، تقريرات فلسفه، ج 1، ص 386

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید